W weekend miałem okazję przeczytać trochę o kulisach tego projektu w wywiadzie, który ukazał się na stronach Marketing Communication Academy. Przeczytałem raz, potem drugi i … stwierdziłem, że się lekko poczepiam. Tak dla dobra sprawy i żebym nie wypadł z wprawy.

Na początek jednak chciałbym jednoznacznie podkreślić, to z czym zgadzam się w pełni, w ponad 100%. Bardzo do mnie trafia następujące przesłanie dotyczące zrobienia dobrej, sensownej kampanii społecznej:
„Zanim przystąpi się do jakiegokolwiek działania, trzeba właściwie odrobić lekcje: zastanowić się nad problemem, przeprowadzić konieczne badania i dokonać właściwej analizy problemu, którym chcemy się zająć, jego odbioru społecznego, itp. Czyli wykonać całą tę podstawę analityczną, która pokazuje, jaki jest stan aktualny, gdzie są największe kłopoty w postrzeganiu, wreszcie – znaleźć właściwą argumentację. Niedopełnienie tych obowiązków to podstawowe błędy, jakie autorzy popełniają na poziomie warsztatowym. I to ma na ogół fatalne konsekwencje” Jestem przekonany, że kampanie społeczne należy przygotowywać, jak kampanie komercyjne, a nawet jeszcze lepiej. Dwa razy lepiej.

Czepanie nr 1, czyli czemu oni nie chcą dać kasy.
„Smuci trochę fakt, że łatwiej było zrozumieć wagę, docenić i podjąć takie działania przez zagraniczny koncern niż choćby przez rodzimych producentów mleka. To zupełnie osobny i smutny rozdział.”
Hmm, dlaczego smuci? Albo decydujemy się na przeprowadzenie kampanii społecznej w imię wyższych celów albo w imię innych celów. W wywiadzie powiedziane jest zresztą, że są [wtedy byli] ludzie z branży reklamowej, kórzy „naturalną koleją rzeczy zaczęli zastanawiać się, jak można wykorzystać narzędzia reklamowe i know-how, żeby robić rzeczy pożyteczne, społecznie pożądane”. Jeżeli przy okazji zrobiono dobrze producentom mleka, to zrobiono też dobrze ich pracownikom, bo mieli pracę. I dzieciom pracowników też. A także firmom współpracującym.

Inna sprawa to, że początek XXI wieku to nadal czas rozwoju gospodarczego w Polsce i raczej nie było wielu, którzy by wiedzieli co to jest CSR, i że nie zawsze musi być wielkie logo, żeby osiągnąć korzyść z wydania pieniędzy na szczytny cel.

Czepianie 2, czyli a sponsorem jest ….
„Aktualnie patronem kampanii jest firma Tetra Pak.”
No i ok. Dla Tetra Pak to działanie wpisuje się pewnie w CSR. Z drugiej strony, w mojej opinii system jest prosty, więcej spożycia mleka, więcej opakowań.

Czepianie nr 3, czyli najlepiej aby można to było ciągnąć do końca świata
„Biorąc pod uwagę najlepsze podręczniki oraz nasze doświadczenia, śmiało można powiedzieć, że robienie kampanii krótszych niż 5-letnie w ogóle jest pozbawione sensu. Krótkotrwałe kampanie mogą służyć temu, żeby pokazać problem, by go wyciągnąć do dyskusji społecznej’
Tak zgadzam się, że kampanie przygotowane na miesiąc, dwa to raczej kampanie ukierunkowane na szybkie wyciągnięcie i przewalenie kasy. Jednak ciągnięcie tematu przez 5 lat to absurd. Szczególnie dzisiaj, gdy wiele rzeczy zmienia się szybko, po prostu pędzi. Na pewnie ważne jest, aby kampania była dobrze rozegrana w czasie. Jak dobry utwór muzyczny, w którym jest miejsce na wytchnienie, ale i w którym pojawia się mocny akord, zamieszanie, nagły zwrot akcji. A wszystko po to aby słuchaczowi zapadało w pamięci, by tam pozostało, by potem ta jedna nuta pozwalała przywołać całość.

Czepianie nr 4, czyli czy ja jestem normalny?
„Mało tego, wydaje się, że każdy przeciętny rodzic, do którego dociera to hasło “Pij mleko!”, traktuje ten komunikat szerzej, generycznie jako kategorię produktów. A więc nie rozumuje “mleko – TAK, ale jogurty, kefir czy ser – to już NIE”.”
No i tu wyszło mi, że albo nie jestem przeciętnym rodzicem [dwoje dzieci], albo nie rozumuję. Na wszelki zapytałem innych rodziców. I wychodziło spontanicznie, że „pij mleko” to „pij mleko”. Może nie wychodzi, że “jogurt – nie”, ale nie wychodzi, że “tak”. Z drugiej strony przekazał był do 5 czy też 6-latka. Zapytajcie takiego dzieciaka, z czym kojarzy się mu powiedzenie do niego “pij mleko”.
Tak więc to trochę naciągany argument. Tym bardziej, że ta teza jest poprzedzona bezpiecznikiem „wydaje się”. Czekam na wyniki badań i wtedy już na 100% wyjdzie, czy jestem normą, czy marginesem.

Artykuł przygotował Arek Cempura

Oczywiście, zaangażowanie kreuje się poprzez słuchanie klienta/fana czy ogólnie uczestnika społeczności. Ale słuchanie to tylko jedna ze składowych całego procesu. Była już zasada 5A, teraz czas na zasadę 4xI. I jedna i druga odnosi się do kreowania zaangażowania. O ile jednak 5xA jest bardziej ogólna, to 4xI uszczegółowił cały proces. Po co komu znajomość tego typu rzeczy? Rozkładając zaangażowanie na czynniki pierwsze, mogę znacznie łatwiej monitorować społeczność i szybciej wyszukiwać „dziury” w procesie komunikacji. Analiza zachowań użytkownika na stronie mówi dużo o brakach i silnych stronach produktu. Doskonałe opisanie zasady 4xI zawdzięczam , m.in. Brianowi Havenowi z Forrester Research.

I jak Involvement

Mimo, że involvement oznacza przede wszystkim zaangażowanie, w tym przypadku lepiej mówić o „przywiązaniu”. Przywiązanie – nazywane również zwróceniem uwagi – to pierwszy stopień kreowania zaangażowania. Przed przystąpieniem do akcji użytkownik najczęściej posiada ogólna wiedzę na temat marki, ale nie przywiązuje do niej specjalnej wagi. Marka jest jedną z wielu i jeśli jego uwagę danym momencie zwróci inna marka, wówczas „ta druga” stanie się ciekawsza.

To w jaki sposób marketer rozgrywa tą partię, jest w dużej mierze kwestią osobistych wyborów. Jedni rozdają kubki (jak rzeczone Maxwell House), inni wzbudzają tęsknotę za ciepłymi krajami (jak Ja chcę na wakacje), zaś jeszcze inni proponują elementy fun – np. grę miejską (Mały Głód). Od marketera zależy również wybór „serca” całej akcji – może to być witryna przedsięwzięcia, ale równie dobrze akcja może rozwijać się niezależnie w profilach społecznościowych. Innymi słowy – metod jest przynajmniej kilka i trzeba uważnie się im przyglądać.

W ocenie efektów takiego “uwikłania” użytkownika w przedsięwzięcie, można wziąć kilka kluczowych elementów: czas spędzony na stronie, jakość interakcji (komentarze, oceny materiałów, rozesłane zaproszenia), ścieżki wejścia (przez wyszukiwarkę, przez link czy bezpośrednio), lojalność, głębokość odwiedzin i tak dalej. W celu dokładnego zapoznania się z parametrami proponuję dokładne przestudiowanie panelu Google Analytics. Bez tego ani rusz! Oczywiście wskazane wyznaczniki można uznać za miarę stopnia zainteresowania użytkownika przedsięwzięciem.

I jak Interaction

Tu raczej nie ma problemów z tłumaczeniem. Interakcja to jedna z najważniejszych tendencji marketingu w ogóle, zaś społecznościowego w szczególności. Interakcję użytkownika mierzymy poprzez ilość komentarzy, postów, ocen, uczestnictwo w konkursach, grach itd. – innymi słowy: patrzymy na stopień wykorzystania przez użytkownika dostępnych narzędzi (społecznościowych). Interakcja opiera się m.in. na rozmowie z użytkownikiem i słuchaniu tego co ma do powiedzenia. Celem jest nakłonienie użytkownika do tworzenia własnych treści – pisania tekstów, uploadowania zdjęć i filmów. Nie chodzi tu jednak o jakiś rodzaj manipulacji. Warto skupić się przede wszystkim na takim konstruowaniu treści, aby zachęcała użytkownika do wyrażania własnego zdania.

I jak Intimacy

Bez żadnych zbereźności, Intimacy należy rozumieć przede wszystkim jako życzliwość. To taki etap w kontakcie klienta z marką, kiedy marka z bezosobowego tworu opatrzonego logotypem zmienia się w znajomego. Ten element zaangażowania najbardziej uwidacznia się w jakości postów/materiałów dodawanych przez użytkownika. Często nabierają osobistego stosunku do marki. Identyfikując się z nią, użytkownik najczęściej staje się jej obrońcą. Staje się… bohaterem.

Jakiś czas temu, opisując familiarność, spotkałem się z takimi zarzutami o manipulację. Tymczasem takie kreowanie więzi jest dalekie od wykorzystywania. Przede wszystkim sprawę należy postawić jasno. Owszem, marka to przede wszystkim ludzie, ale ich zadaniem jest akcentować nie własną osobowość, ale właśnie markę. Prezentacja marki poprzez filtr własnej osoby jest nie jest błędem, pod warunkiem, że własna osobna nie zaczyna odgrywać dominującej roli.

Zawarcie „znajomości” jest bardzo ważne nie tylko ze względu na jakość stosunków klient-marka. W dużej mierze chodzi o feedback, jaki marka może w ten sposób uzyskać. Wykorzystanie informacji tego typu – przywołując przykład Del Monte – umożliwia firmie marce ulepszenie oferowanego towaru/usługi. Dell wykorzystuje społeczność jako źródło inspiracji przy wprowadzaniu ulepszeń do produktów – podobnie ma się sprawa z Procter&Gamble.

Jakby nie patrzeć, o przywiązaniu lub niechęci do marki decydują przede wszystkim uczucia – dobrze jest jeśli wiemy nie tylko o tym co użytkownicy mówią, ale również o tym co myślą. I tu przydają się rożnej maści programy monitorujące.

I jak Influence

Poprzez pryzmat wpływu (Influence) marka jest wpływowa wówczas, kiedy posiada zaangażowanych użytkowników. Nie tylko konsumentów, ale również prosumentów. Zaangażowany użytkownik – powtarzałem to i powtórzę raz jeszcze – staje się ambasadorem marki i najlepszą formą promocji. Umieszcza na swoich profilach informacje o produktach, informuje znajomych o promocjach, zabawach itp. Co więcej użytkownik, który lubi markę promuje ją nie tylko on-line. Robi to również off-line, podczas spotkań ze znajomymi i luźnych rozmów.

Zaangażowanie – w swoim końcowym etapie – jest wynikiem… sentymentu, jaki klient odczuwa w stosunku do marki. Wzbudzenie sentymentu u części zgromadzonego audytorium to również cel marketerów. Siłą rzeczy nie udaje się to jedynie u części społeczności. Szczególnie jeśli akcja nie jest wykierowana w fanów marki, ale ogólnie w fanów – tak jak to miało miejsce w przedsięwzięciu brantowanym przez Maxwell House.

Marketing Funnel

Jeśli czytając o czterech „I” przypominasz sobie klasyczny lejek marketingowy (zarówno ten opisany przez St Elmo Lewisa jak i jego późniejsze modyfikacje), to masz rację. Kreowanie zaangażowania, czy jak kto woli – lojalności – jest jednym z elementów współczesnego lejka marketingowego. Większość marketerów traktuje zaangażowanie jako ukoronowanie modelu działania lejka. Długofalowe wezwanie do akcji, które stwarza wiernego klienta. Tyle, że wyłącznie ilościowe podejście do kwestii relacji jest – w moim odczuciu – manipulacją i złym rozumieniem mechanizmu budowania społeczności.

Marketing Funnel

Jeśli czytając o czterech „I” przypominasz sobie klasyczny lejek marketingowy (zarówno ten opisany przez St Elmo Lewisa jak i jego późniejsze modyfikacje), to masz rację. Kreowanie zaangażowania, czy jak kto woli – lojalności – jest jednym z elementów współczesnego lejka marketingowego. Większość marketerów traktuje zaangażowanie jako ukoronowanie modelu działania lejka. Długofalowe wezwanie do akcji, które stwarza wiernego klienta. Tyle, że wyłącznie ilościowe podejście do kwestii relacji jest – w moim odczuciu – manipulacją i złym rozumieniem mechanizmu budowania społeczności.

Artykuł przygotował Bartek Brzoskowski

Podobno nie ma złej strategii wykorzystania mikroblogów, a co najwyżej te, które przynoszą lepsze lub gorsze efekty.

Jakiś czas temu Jason Falls z Social Media Explorer wyróżnił 4 sposoby marketingowej obecności na Twitterze. Kiedy lepiej się im przyjrzeć, okazuje się, że przyjęte przez Fallsa modele śmiało można stosować również na Blipie czy Flakerze.

I. Rozmówca

To chyba najprostszy i najczęściej spotykany typ obecności w mikroblogach. Po prostu, siadasz i rozmawiasz z przypadkowymi (albo i nie) osobami, które w ten czy inny sposób możesz do siebie przekonać. Praktyka mówi, że jedna na 10 osób doda Cię do listy obserwowanych. Rozmówca reklamuje swój produkt/usługi w sposób pośredni, poprzez kreowanie sympatii do własnej osoby i utrzymywanie stałego kontaktu z obserwującymi osobami.

Rozmówca najczęściej wypowiada się pod nickiem, bardzo często zamiast swojego zdjęcia w awatarze stosuje różnego rodzaju grafiki. Przyjmując tą strategię nie podejmujesz większego ryzyka, ale również nie zyskujesz zbyt wiele. Ludzie traktują Cię jak osobę prywatną a nie zawodowca, któremu można powierzyć zadanie do wykonania.

II. Rozmowny Marketer

Strategia nr 2 jest znacznie bardziej bezpośrednia w kwestiach promocji. Stosujący ją ludzie często linkują do własnych postów, napisanych przez siebie artykułów itp. Innymi słowy, starają się wykorzystać wszystko, co pozwoli im na promowanie swojej firmy/usług w formie dość luźnej konwersacji. Bardzo regularnie przypominają o swojej nowej książce czy możliwości wykupienia reklamy po promocyjnych cenach… tylko w tym tygodniu. Doskonale zdają sobie sprawę z dwukanałowości kontaktów w social media, dlatego dużo czasu poświęcają na zwyczajne rozmowy. Nie zapominają jednak o nadrzędnym celu – monetyzacji wygenerowanego zainteresowania profilem.

W ten sposób działa duża część firm, niezależni eksperci, blogerzy świadczący różnej maści usługi, freelancerzy itd. Dodatkowo, wygenerowany przez mikroblog ruch staje się często jednym z ważniejszych źródeł odwiedzin. Im więcej odwiedzin, z tym większym zaangażowaniem działają w socialu i tym bardziej sprzężone stają się z sobą strony/blogi/serwisy i narzędzia społecznościowe.

Wydaje mi się, że jest to jedna ze skuteczniejszych strategii obecności w mikroblogach. Z jednej strony możesz przedstawić się jako człowieka z krwi i kości, z drugiej zaprezentować wiedzę zawodowca. Wszyscy wiedzą, jaki jest cel Twojej obecności w serwisie, ale widzą również, że nie jesteś nachalnym stworzeniem, które w co drugim zdaniu wrzuca link do oferty handlowej.

III. Sprzedawca

W klasyfikacji Fallsa przekroczenie 50-procentowego udziału reklamy w rozmowie przekształca Rozmownego Marketera w Sprzedawcę. Co za tym idzie, sprowadza na danego użytkownika widmo złej opinii o profilu. Dlaczego? Bo przecież wiadomo, dlaczego „on tu jest”. Przecież nie chodzi o porozmawianie, nawiązanie interesujących kontaktów i poznanie ciekawych ludzi. Chodzi wyłącznie o sprzedaż.

Jak jednak słusznie zauważa Falls, to, że ktoś wybiera strategię Sprzedawcy (jak np. sklepy internetowe) nie oznacza, że niczego nie wnosi do społeczności. Bardzo często tacy Sprzedawcy to fachowcy w swojej dziedzinie, którzy – oprócz całej masy linków do swojej strony – potrafią udostępniać interesujące materiały, jak chociażby statystyki, porównania itp. Sprzedawców często można poznać po tym, że nazwa profilu jest taka sama jak nazwa serwisu, który posiadają lub nazwa usługi, którą oferują.

Poza tym, z regularnością co najmniej taką samą Rozmowni Marketerzy, informują o nowych ofertach handlowych, promocjach na reklamy czy założeniu kolejnego konta na Naszej-Klasie. A jakby nie patrzeć, jeśli oferowany produkt jest dobry, wiele osób będzie zadowolonych z możliwości kontaktu z osobą go propagującą.

IV. Prezenter

Osobiście profile tego typu uważam za najbardziej nudne i świadczące o niezrozumieniu idei social media. Nie znaczy to jednak, że nie są przydatne, np. jako dodatkowe źródła informacji dla co niektórych użytkowników mikroblogu. Profile prezenterów są zupełnie jednokanałowe a obsługujące je osoby z własnej woli nie wdają się w rozmowę. Najczęściej ograniczają się do umieszczania kolejnych linków do materiałów umieszczonych w serwisie lub kolejnych wersji oferty. Bardzo dobrym przykładem zachowań tego typu jest większość profili gazet oraz internetowych serwisów informacyjnych.

Od siebie dodałbym jeszcze jedną kategorię:

V. Kronikarz

To z kolei strategia, która występuje dość często, ale jej przeznaczenie jest dość mgliste. Kronikarz najczęściej umieszcza na swoim profilu dziesiątki linków do setek stron. Własne komentarze są bardzo oszczędne, czasami nie ma ich w ogóle lub zostają zastąpione tagiem. Mimo, że profil bardziej kojarzy się z osobą prywatną, be problemu można znaleźć firmy/marki, które reprezentują strategię tego typu.

Mimo mojej nieukrywanej i szczerej niechęci do profili typu Prezenter, nawet one są w stanie zaoferować coś, co może stać się namiastką sukcesu. Bezpośredniość. Są w stanie dotrzeć do użytkownika przy pomocy nowego kanału. W przypadku Prezenterów koszt dotarcia jest stosunkowo niewielki – linki może umieszczać nawet niewielka aplikacja. Wraz ze zwiększaniem się zaangażowania, koszt dotarcia do użytkownika rośnie. Bezpośredniość to jeden z czynników, które są nie do podrobienia, nie do spiracenia czy znalezienia w Sieci zupełnie za darmo. Poza tym to chyba jedyny element strategii obecności w social media dostępny dla Prezenterów.

Jeff Bullas wyróżnia ponadto kilka składników mieszkanki pozwalającej wypracować sukces w social media. Stawia przede wszystkim na autentyczność – hasło tyleż oklepane, co najzupełniej prawdziwe. Począwszy do Rozmówcy, autentyczność stanowi coraz mniejszy procent składowych profilu. Dokładnie tak samo ma się sprawa z personalizacją treści. O ile w przypadku Rozmówców stanowi ona dużo ponad połowę ogólnych rozmów, o tyle w przypadku Prezenterów spada do zera. A to zero może rozstrzygnąć o wygranej lub przegranej.

To prawda, że social media nie są dla wszystkich, ale od wybranej strategii wiele zależy.

Jacek Gadzinowski:
Panie Piotrze, od czego zależy sukces w budowie wizerunku osoby, polityka, biznesmena, firmy czy marki? Czy jest to pochodna konsekwencji, pomysłu czy też po prostu treści przekazu, w dobie szybkich i rozdrobnionych mediów. Pytanie jest istotne zwłaszcza w obliczu faktu, że czasem tej treści jest mało lub w ogóle jej nie ma.

Piotr Tymochowicz:
To tak jakby wyjaśnić z czego składa się białko. Teoretycznie można powiedzieć o tym w jednym zdaniu, pod warunkiem że elementy składowe tego zdania będzie się rozumiało. Kiedyś zastanawiałem się nad stworzeniem matrycy zależności, parametrów, których funkcją może być sukces w budowie wizerunku. Mówiąc prościej, co należy uczynić, aby zmaksymalizować prawdopodobieństwo sukcesu przy tak wielkiej liczbie zależnych parametrów?

Nigdy nie miałem tak wielkich ambicji, aby zajmować się wszystkimi tymi parametrami, czyli próbować sformułować pełną receptę na sukces. Konsekwencją takiego podejścia byłaby bowiem analiza wszystkich możliwych parametrów, zaangażowanie wybitnych doradców do każdego z nich, a to jest przecież niemożliwe. Mnie natomiast zawsze interesował tylko jeden segment tej układanki, tylko albo aż, bo to bardzo ważny segment: komunikacja na różnych poziomach wraz z wywieraniem wpływu.

William Edwards Deming (14 października 1900 – 20 grudnia 1993) – amerykański statystyk, stworzył Total Quality Management czyli Kompleksowe Zarządzanie Jakością. W Polsce z TQM zostały nam tylko normy ISO, reszta nie za bardzo się przyjęła. Co okazało się najsłabszym elementem TQM w Polsce i nie tylko? Komunikacja między ludźmi, która jest najsłabszym ogniwem każdej organizacji, firmy. To jest temat, którym zajmuję się na co dzień. Problem polega na tym, że słowo „komunikacja” brzmi dość trywialnie, zamiast zawierać w sobie – zarządzanie wizerunkiem i wywieranie wpływu (w tym sterowanie wizerunkiem u siebie i innych). Tylko wtedy mówimy o pełnej komunikacji, a nie o odtwórczym, biernym zachowaniu.

Jacek Gadzinowski:
Ile jest w takim pojmowanym tworzeniu wizerunku gry pozorów, gestów, a ile konsekwentnej komunikacji?

Piotr Tymochowicz:
A jak na podobne pytanie odpowiedzieć w kontekście reklamy? Czy reklama to gra pozorów, czy rzeczywistość? Przecież to identyczna płaszczyzna, podobnej dziedziny. Poza tym problem jest w tym, kto to ma niby rozstrzygać – co jest pozorem a co rzeczywistością?

My wszyscy, mamy o sobie lepsze mniemanie niż ktokolwiek inny, więc każdemu z nas będzie się wydawało, że posiadamy najbardziej miarodajną wykładnię prawomocnej oceny.

Jacek Gadzinowski:
Ubieramy zatem pewne maski, na potrzeby rodziny, biznesu, prywatnych spraw czy też organizacji lub firmy?

Piotr Tymochowicz:
Tej maski często nie zdejmujemy też względem siebie. Bardzo trudno jest więc powiedzieć, gdzie znajduje się granica tej gry pozorów i co jest tzw. rzeczywistością. Wychodzę z założenia że, tzw. rzeczywistości po prostu nie ma.

Jacek Gadzinowski:
Czyli to jednak pozór…

Piotr Tymochowicz:
To takie modne podkreślać na każdym kroku jak bardzo brzydzimy się różnych masek, a jak bardzo dbamy o tzw. bycie sobą. To bzdura, ponieważ już jako dzieci uczymy się głównie poprzez naśladownictwo, więc niemal wszystkie elementy naszej dumnej indywidualności są podpatrzone od innych. Poza tym, jako fizyk i psycholog jednocześnie zajmujący się tymi tematami intensywnie od 27 lat, powiem Panu, że ten rzekomy pozór może Pan zmierzyć, zważyć i policzyć – a jeśli tak, to już nie jest pozór, ale normalna wartość fizyczna lub psychologiczna. Można zapytać jaki jest wizerunek Słońca względem Ziemi? Czyli jak Ziemia postrzega Słońce. Pan nie otrzymuje w tym przykładzie pozoru, Pan otrzymuje w efekcie natężenie pola grawitacyjnego. A to jest już element rzeczywistości.

Jacek Gadzinowski:
Pozostańmy w tej grze pozorów lub rzeczywistości. Na ile wiarygodne w tym kontekście jest tzw. „otwieranie się” polityków, organizacji czy też firm na social media (blogi, mikroblogi, zdecentralizowane sieci społeczne). Mamy teraz wysyp tego typu aktywności – swą obecność w tego typu środowisku manifestują Prezydent, Premier, firmy, organizacje…

Piotr Tymochowicz:
Politycy, decydenci w firmach zachowują się tak pozornie na ile pozwalają im ci, którzy powinni im patrzeć na ręce, na ile pozwalają wyborcy. Czy zaufanie zależy od konsekwencji? Już małe dzieci jeśli zobaczą, że nie jesteśmy konsekwentni to przestają mieć do nas zaufanie. A dzieci bardzo dobrze pamiętają co obiecujemy i jak się z tego wywiązujemy. Wyborcy i inwestorzy są w pewnym sensie takimi małymi dziećmi. Problem polega na tym, że ci ludzie w swojej masie mają bardzo krótką pamięć. Gdy zajmowałem się jeszcze politykami, starałem się mieć taki schemat, starałem się przewidywać reakcje społeczne, opinii publicznej, tak jakbym miał do czynienia z umysłem chorym na chorobę Alzheimera w jej przynajmniej pierwszym stadium. Wiedziałem, że po roku osoby będące elektoratem czy zainteresowanymi zapomną o tym co złe, niewiele pamiętając. Bywa, że zapominają po czasie znacznie krótszym, szczególnie wszelkie niespełnione obietnice.

Jacek Gadzinowski:
Czyli klasa polityczna, i to nie tylko polska, jest otwarta na takie nowości po to, aby przypodobać się młodszemu elektoratowi? Czy jest to rodzaj zagrania pod publiczkę zgodnie z regułą „Daj głos, a później i tak zapomnisz”?

Piotr Tymochowicz:
Mówi Pan o politykach, tej kaście czy elicie – jakby to byli kosmici, albo przynajmniej ludzie bardzo od Pana, czy od nas – różniący się, czyli tzw. – Oni. To nonsens, który jak rozumiem poprawia Pana samopoczucie, bo postrzegając sprawę w takim świetle w jakiś sposób czuje się Pan lepszy. To jednak tylko pewna poza – niewiele więcej, Pana poza, ponieważ wszyscy niewybrani w danych wyborach mogliby mówić identycznie.

Mam złą wiadomość – ci wybrani przez nas politycy to My w całej swojej krasie. Jeśli akurat przypadkowo Pan zostałby wybrany, niczym od nich by się Pan nie różnił, postępowałby Pan identycznie. Oczywiście możemy przyjąć, że w ogóle by Pan nie startował, że nie zależy Panu na władzy, pieniądzach i polityce. Tyle, że taką pozę przybiera 99 procent owych polityków zanim nie zostaną wybrani – niestety.

Polityk nie jest po to by być terapeutą swojego czy obcego elektoratu. Polityk nie jest po to by być mężem stanu. Polityk nie jest wreszcie po to by kreować zaufanie. Polityk kreuje natomiast wpływy. Spójrzmy co jest celem polityki. Celem każdej partii politycznej jest przejęcie władzy. Celem każdego lidera partii politycznej jest bycie premierem albo prezydentem. Więc cel niestety uświęca środki.

Jacek Gadzinowski:
Można zatem stwierdzić, że polityk to tylko produkt, a więc w kontekście kreowania wizerunku jest podobny do masła, samochodu czy proszku do prania?

Piotr Tymochowicz:
20 lat temu, wypowiedziałem to zdanie w wywiadzie dla Gazety Wyborczej. Stwierdziłem, że „polityk jest tak samo dobrym produktem jak płuczka do płukania protezy zębowej”. Nie wyobraża Pan sobie jaka lawina krytyki się posypała. Wypowiadali się filozofowie, specjaliści od propagandy, wszyscy jak jeden mąż mnie krytykowali. „W jaki sposób ten Tymochowicz mógł człowieka z krwi i kości porównać do produktu”. Napisał o tym Tomasz Lis w Gazecie w artykule „Abrakadabra: „Jak śmie porównywać polityka do produktu”. A teraz jest to oczywiste, wszyscy to robią i nikt z tym nie czuje się źle.

Jacek Gadzinowski:
Skoro jesteśmy na etapie traktowania polityków podobnie jak spłuczki czy też środków czyszczących – czy jest szansa, aby któryś z polskich przedstawicieli tej profesji powtórzył sukces Obamy na podobną skalę, używając tych samych narzędzi, dźwigni? Czy to tylko kwestia zrozumienia podstaw, że była to po prostu zwykła dobrze przeprowadzona kampania reklamowa produktu o nazwie Obama?

Piotr Tymochowicz:
Nie do końca, nie do końca była to tylko kampania reklamowa w USA. To raczej spójne połączenie metod marketingu, PR-u, technik komunikacji, trend settingu (twitter) i wielu, wielu innych elementów – z których ważnym był też showbiznes, czy ściślej mówiąc elementy strategii showbiznesowych. U nas za wcześnie jeszcze na tak odważne połączenie.

Jacek Gadzinowski:
Pierwszy rok prezydentury Obamy pokazał, że nowe narzędzia, ładne gesty i słowa, czy wreszcie showbiznes nie wystarczą. Zabrakło prawdziwej charyzmy i umiejętności rządzenia. Produkt był aż za bardzo przereklamowany, pojawiły się gafy i błędy. A może po prostu sytuacja odziedziczona po poprzedniku była aż tak zła?

Piotr Tymochowicz:
Nie ma się co łudzić, każdy produkt polityczny jest tylko produktem. Odwołam się do pewnej sytuacji. Byłem w banku, mocno zdenerwowany, bo potraktowano mnie dziwnie. Na ulotce reklamowej naliczyłem 28 kłamstw, stwierdzeń i haseł, które ewidentnie mijały się z prawdą. Co dostałem w odpowiedzi? „Przepraszam Pana”, powiedział dyrektor oddziału, „ale te foldery i reklamy robi firma zewnętrzna, która z bankiem nie ma nic wspólnego i obawiam się, że oni nie wiedza co robimy, jak działamy, jakie mamy procedury.” Wracając do Obamy, liczą się ambicje, liczył się plan zdobycia władzy. Teraz natomiast nastąpiło zderzenie z brutalną rzeczywistością. Ci ludzie (politycy), traktują to strasznie ambicjonalnie, gdzieś w tle oczywiście są finanse.

W Polsce liczy się przede wszystkim interes własny posłów, czasem sprzężony z interesem partyjnym, czasem nie. Jeśli jest powiązany z interesem partyjnym, polityk będzie skłonny robić z siebie kompletnego idiotę, tłumacząc bzdety chorego psychicznie prezesa na górnolotno-patriotyczne frazesy, jeśli nie, będzie dotąd zmieniać partię, aż będzie zgodna z jego interesem. Na drugim miejscu jest interes partii, czyli im gorzej się dzieje w Polsce, jeśli jesteśmy w opozycji, tym lepiej dla nas.

Trzeciego miejsca – czyli interesu społecznego lub narodowego po prostu nigdzie nie ma, a jeśli są takie pozory, to tylko po to, aby podwyższyć sobie słupki notowań.

Jacek Gadzinowski:
Czy w przypadku prezydenta Obamy jego rzekoma charyzma była tylko „opakowaniem” wykreowanym na potrzebę chwili i mającym przyciągnąć wyborców?

Piotr Tymochowicz:
Wyborcy potrzebni są tylko do kampanii wyborczych, a to dlatego, że nie mamy demokracji czy to w Polsce czy to na świecie. Mamy tylko jej pewien wizerunek. Tworzy się nam iluzję demokracji, natomiast prawdziwej demokracji nigdy nie było. Nie dopuszcza się obywateli do żadnych procesów rządzenia krajem, nie wybieramy ministrów, nie wybieramy premiera. Kogo my wybieramy? Wybieramy pewną wizję, iluzję. To jest ustrój „wizerunkowo-demokratyczno-oligarchiczny”. Wybieramy wizerunkowo, a później ci oligarchowie w naszym imieniu wybierają już kolejne osoby spośród sobie znanych.

Jacek Gadzinowski:
Spoglądając na grunt polski widzimy „politykę miłości”. Postrzegając ją przez pryzmat korzystnych wyników sondaży i badań, a także pewnego spokoju społecznego, z jakim mamy obecnie do czynienia, można stwierdzić, że jest ona synonimem sukcesu. Czyli jest nie tylko ładna z perspektywy politycznej estetyki, ale również skuteczna?

Piotr Tymochowicz:
Znam agencję reklamową, która stworzyła ten „slogan”. Ta agencja nigdy nic nie robiła dla marketingu politycznego, dla żadnych partii, dla żadnego polityka. Ale przygotowali bardzo ładną prezentację, przedstawili dobre badania. Zainwestowali w nie dość dużo. Przedstawili „co by lud powiedział, jeśli Donald Tusk operowałby pojęciem miłości”. Wyniki tych badań były na tyle szokujące że, pan Premier i politycy jego partii przyjęli to bez żadnych zastrzeżeń. To jak z tym bankiem, o którym mówiłem wcześniej – jakaś agencja opracowała program i przyjęto go. Nie ma co łudzić się, że jest inaczej.

Pytanie zasadnicze, czy to jest oszustwo? I tak, i nie. Chcemy kupować nadzieję i bezpieczeństwo, ten upragniony spokój. Jeśli pomalujemy plastikowe owoce i warzywa, na żywe kolory i nakręcimy reklamę – czy to jest oszustwo? W tej chwili, specjaliści są skłonni mówić że nie. Jest to coś poza kłamstwem i prawdą, takie niedopowiedzenie, oś prostopadła do kłamstwa i prawdy. Dzieje się tak nie tylko w polityce czy reklamie, ale także w dyplomacji. Marketing: jest czymś innym, niż prawda i kłamstwo. Czy dyplomata jest kłamcą? Nie, on nie mówi wszystkiego, albo mówi tyle ile może w danym momencie powiedzieć. Nie mówi zatem pełnej prawdy, ale również nie kłamie.

Jacek Gadzinowski:
Czy w polityce, a także w biznesie pozostał jeszcze pierwiastek realny? Czy mamy już do czynienia tylko z post-polityką, z post-biznesem, z polityką i biznesem wyłącznie wizerunkowym?

Piotr Tymochowicz:
W historii, każda ideologia ma swój cel, czas życia, rozkwitu i śmierci. Tak było m.in. z ustrojem feudalnym. To co dzieje się obecnie w polityce, zresztą nie tylko w Polsce, to jest taki feudalizm marketingu. To już upada, bo dochodzimy do zaprzeczenia wszystkiego co było związane z uprawianiem polityki. Gdzie uprawia się politykę? Tylko podczas głosowania? Ludzie nie mają świadomości, że prawdziwą politykę uprawia się w komisjach i nie chodzi tu o komisje śledcze. Nie są one pokazywane w mediach, niewiele się o nich mówi. Są to nieciekawe i żmudne prace, które nikogo nie interesują. Z powodu braku zainteresowania mediów coraz mniej polityków jest zainteresowanych tego typu pracą. W efekcie obserwujemy kompletną degradację prac komisji sejmowych (nie tylko w polskim przypadku), co później przekłada się na ministerstwa. 0,1% prac jest wykonywana w ministerstwach, reszta jest realizowania w oparciu o zewnętrznych konsultantów i ekspertów. Wydawane są kosmiczne państwowe pieniądze. Jednocześnie mamy w ministerstwach przerosty zatrudnienia i masę osób niekoniecznie zajętych swoją podstawową pracą. W ekspertyzach, nie znajdzie Pan kompleksowej pracy danego ministerstwa. Wszystkie te rzeczy są zlecane na zewnątrz.

Jacek Gadzinowski:
Skoro media kształtują aktywność polityków i w gruncie rzeczy zniechęcają ich do zasiadania w komisjach, to gdzie wybrańcy narodu spędzają czas, który powinien być poświęcony na pracę i czym de facto się zajmują?

Piotr Tymochowicz:
Można zaryzykować, że nie ma już polityki – jest tylko PR polityczny. Miejscem pracy premiera, ministrów, polityków czy posłów nie jest już sejm czy gabinety, ale media – np. TVN24

Jacek Gadzinowski:
Czyli telewizja jako wiodące medium, będzie nadal „królem budowy wizerunku i PR, sprzedaży danego produktu”?

Piotr Tymochowicz:
Teoretycznie mogłoby być tak w nieskończoność. Ale, na całe szczęście ten feudalizm, o którym wspomniałem upadł. Powstał przejściowy etap wilczego kapitalizmu sieciowego. Na szczęście mamy zatem pewną perspektywę. Coraz mniej ludzi będzie oglądało telewizję, coraz bardziej popularna będzie technologia bezprzewodowego Internetu, a także WIMAX, który prędzej czy później stanie się standardem również u nas. Internet musi wchłonąć telewizję i stare media, to nieuniknione.

Spójrzmy na badania, dotyczące konsumpcji mediów wśród młodego pokolenia. Ci poniżej 21 lat, praktycznie nie używają telewizji, nie oglądają jej, nie mają pojęcia o serialach i tzw. gwiazdach, nie śledzą tam wiadomości. Całą swoja wiedzę i rozrywkę czerpią z Internetu. To jest pewien pozytyw, bo politycy działając PR’owo w TV będą mieli coraz mniejszy zasięg działania.

Jest jeszcze jeden trend, który myślę za chwile nastąpi. W polityce i nie tylko będą wygrywać think tanki. Partia polityczna, która nie będzie miała zorganizowanego zespołu ekspertów, wskazującego jak działać i funkcjonować, będzie musiała zniknąć z powierzchni ziemi. To już widać w Niemczech, Hiszpanii, nie mówiąc już o Wielkiej Brytanii czy USA. Zobaczy Pan jak błyskawicznie nastąpi ten proces, druga połowa 2010 i 2011 roku będzie okresem rozwoju polskich think tanków w partiach politycznych czy też ruchach społecznych. To będzie duży rozwój i przewrót w myśleniu, działaniach. To może być koniec epoki PR w telewizorze, jaki znamy. Sam PR będzie się miał dobrze, ale będzie trzeba go już robić mądrzej, zmyślniej. Będzie w tym pewna warstwa intelektualna.

Jacek Gadzinowski:
Część polityków czy marek, wchodzi z wyrachowaniem do tabloidów, plotkarskich social media. Myślą że w ten sposób odbiją sobie słabnącą rolę telewizora. Czy te media są sojusznikami i partnerami w budowie właściwej komunikacji, budowie wiarygodnej reputacji?

Piotr Tymochowicz:
To postępowanie przypomina mi węża zjadającego własny ogon. To bardzo krótkowzroczne działanie, nie budujące długofalowo żadnego efektu dodanego. Przykładem może być były premier Marcinkiewicz.

Jacek Gadzinowski:
Jest jeszcze jeden bożek polityków, sondaże i badania opinii publicznej. Na ile politycy są niewolnikami sondaży i budowy wizerunku w rytm tych wahnięć? Czy jeśli ekspertyzy wspomnianych przez Pana think tanków będą również badane w ten sam sposób, to w gruncie rzeczy nic się nie zmieni w tej materii?

Piotr Tymochowicz:
Załóżmy, że jako partia polityczna potrafimy już zarządzać wizerunkiem i wiemy jak to działa. Mam zatem dwie możliwości: albo iść drogą pasywną albo aktywną. Pasywna ścieżka oznacza, że polityk mówi to co lud chce usłyszeć. Polityk pielęgnuje swój dobry wizerunek, nie wykonuje żadnych innych ruchów. Efekt jest taki, że jeśli pojawi się jedna niewłaściwa rozmowa na cmentarzu, to ów polityk jest usuwany w cień lub znika z pierwszej linii partii. Mamy jak amen w pacierzu, że jeśli wystąpi jakaś zła sytuacja polityk o nas zapomni, mimo iż wcześniej był naszym przyjacielem.

W drugiej ścieżce – aktywnej, znamy mechanizmy rządzące społeczeństwem i jego zachowaniem, wiemy jak kreować wizerunek. Próbujemy ludzi do czegoś przekonać, wywrzeć taki wpływ, że w przypadku niepopularnych reform sprzedajemy je jako coś potrzebnego. Wtedy taki przyjaciel, polityk nie odwróci się od nas plecami, gdy coś nie pójdzie tak jak powinno. Ta druga droga w Polsce, jeszcze nie jest znana i praktykowana. Za bardzo działania są skoncentrowane na sondażach i ich wahaniach. Ale dzięki think tankom ta trudniejsza, aktywna droga być może zacznie funkcjonować całkiem udanie.

Jacek Gadzinowski:
Dzisiaj próbuje się iść na skróty, złamać regułę prymatu sondaży. Mamy do czynienia z eventami, skandalami, kreowaniem wydarzeń pod telewizję i na blogach. W tego typu zagraniach specjalizuje się przede wszystkim Janusz Palikot, ale dzielnie wspierają go też Joanna Senyszyn i Ryszard Czarnecki. Czy udowadniają w ten sposób, że polityka to w coraz większym stopniu wyłącznie show?

Piotr Tymochowicz:
Jest to pewna droga, droga na skróty. Proszę zobaczyć jakie jest postrzeganie posła Palikota. Ile ludzi bierze jego show na poważnie, a ile osób poczytuje w nim profesjonalnego polityka, który rozwiąże ich problemy. Ta krótka droga, o której wspomniałem, może jest widowiskowa, być może nadaje się do telewizji i na blog, ale jest tylko happeningiem politycznym. Myślę, że na dłuższą metę tacy politycy będą więcej tracić niż zyskiwać. W końcu ile można wymyślać gadgetów i ładnych słów, jak długo można obrażać swoich oponentów. Publiczność w którymś momencie może się już znudzić. I co wtedy?

Jacek Gadzinowski:
Na ile polityk czy szef firmy lub organizacji pełni przypisane sobie funkcje, a na ile jest tylko „zasobem” budującym wartość – swoją, czy też partii, firmy lub organizacji, na rzecz której działa w danym momencie?

Piotr Tymochowicz:
Nie ma nic dziwnego w tym, że dobry szef czy polityk buduje wartość swoją czy swojej firmy. Jego sukces jest sukcesem tym większym, im bardziej będzie rozpoznawalny na rynku. Nie po to rozmawia z konkurencją, z head hunterami biznesowymi czy politycznymi, aby przejść do konkurencji. On w ten sposób podnosi swoją wartość i wartość firmy, organizacji w której pracuje. Praca nad swoim wizerunkiem, czy wizerunkiem firmy, organizacji lub partii jest także PR w szerszym znaczeniu. Nie mówię tylko o brand employment, ale czymś więcej niż reputacji budowanej latami.

Jacek Gadzinowski:
Czy patrząc na kryzysy wizerunkowe, zmiany w percepcji marek i ludzi, a także wyborców, nie odnosi Pan wrażenia, że aktywne zarządzanie wizerunkiem sprowadza się obecnie do permanentnego „gaszenia pożarów”?

Piotr Tymochowicz:
Sztaby kryzysowe to normalna część firm, organizacji czy administracji. Tam gdzie ich nie ma, można mówić o braku przygotowania do konkurencji na rynku, który jest coraz bardziej drapieżny. Każda marka, partia, produkt przechodzi różne cykle życia, od narodzin do śmierci. Im bardziej się starzeje, tym więcej występuje kryzysów i naprężeń. Nie ma w tym nic dziwnego, a nowe media wcale nie zwiększyły skali zjawiska. Kryzysy wizerunkowe, zawsze były częścią budowania wizerunku. Są takie organizacje jak np. Radio Maryja i o. Rydzyk, które wręcz bazują na tym w swojej działalności, co chwilę ogłaszając stan zagrożenia z zewnętrz. Można powiedzieć, że to świadome wykorzystanie syndromu „oblężenia twierdzy”.

Jacek Gadzinowski:
Czy wizerunkowo, każdego człowieka i markę można efektywnie, szybko wykreować „od zera do bohatera”?

Piotr Tymochowicz:
Tak, po prostu tak i nic więcej. Udowadniam to w praktyce od 27 lat.

Jacek Gadzinowski:
Ile jest wizerunku, PR w Piotrze Tymochowiczu?

Piotr Tymochowicz:
Tyle samo ile jest wizerunku Jacka Gadzinowskiego w Jacku Gadzinowskim. Różnica między nami polega jedynie na tym, że skoro od 27 lat się tym zawodowo zajmuję, może potrafię się lepiej zdystansować do własnego wizerunku niż Pan, a tym samym lepiej zdaję sobie sprawę z tego, że to co dla Pana jest iluzją bycia sobą jest tylko pozą, samooszukiwaniem się i chęcią zaimponowania.

Ja nikomu nie muszę ani imponować, ani nikomu nie muszę się podlizywać, stąd odpowiedź że 100 procent jest równie dobrą odpowiedzią, że 0 procent.

Jacek Gadzinowski:
Czym zajmował się Pan w ostatnim czasie?

Piotr Tymochowicz:
Obecnie pracuję nad projektem Bramy do Wieczności w technologii AR (Augmented Reality). Projekt „Solaris Gate” jest czymś znacznie więcej niż pierwszą na świecie propozycją społeczności nowej generacji. To nie jest facebook czy nasza klasa – to miejsce naszej aktywności, które może służyć innym w nowy, zaskakujący sposób. Tak jak technologia AR zaciera różnice pomiędzy światem wirtualnym a realem, tak pomysł rozszerzenia naszej indywidualnej linii życia na całą Wieczność, zacierać będzie różnice pomiędzy tymi którzy odeszli, a aktualnie żyjącymi. Mądrość rozproszona, mądrość milionów, świadomość jak Borg to nasza przyszłość. Przyszłością będzie także język, który powstanie na styku tych światów.

Jacek Gadzinowski:
Jakich reakcji środowiska internetowego i odbiorców produktu Pan oczekuje?

Piotr Tymochowicz:
Nie przejmuje się specjalnie reakcjami środowiska, ponieważ jestem przyzwyczajony, że w Polsce „psy szczekają, a karawana jedzie dalej”. W moim przypadku tak było przez całe moje życie. Zależy mi na tym, aby projekt zaistniał w USA, Rosji i Chinach, a znając serwilistyczny stosunek do supermocarstw wtedy zostanie doceniony również i u nas, choć przysięgam, że nie jest to dla mnie najważniejsze. Cieszy mnie wielkie zainteresowanie, emocje jakie wzbudza ten produkt, ale jednocześnie proszę o cierpliwość i wyrozumiałość, zwłaszcza że szereg funkcji będzie wprowadzanych w ciągu roku. Wierzę w ten projekt, w stojących za nim ekspertów i z chęcią zapoznaje się z konstruktywnymi opiniami, do wyrażania których gorąco zachęcam. Serdecznie zapraszam na stronę Tymochowicz.net, na której będą sukcesywnie prezentowane kolejne informacje na temat Solaris Gate.

Jacek Gadzinowski:
Panie Piotrze, dziękuję serdecznie za rozmowę.

Są dwie szkoły oceny kampanii: pierwsza zwraca uwagę na kreatywność, a druga na skuteczność. O ile pierwsza to głównie „ochy!” i „achy!”, festiwale, statuetki, Cannes itepe itede, to druga zawiera się w istocie słowa skuteczny, czyli „dający pozytywne efekty”. Bo przecież prowadząc działania marketingowe chodzi nam o osiągnięcie założonych celów: wzrost świadomości marki, pozyskanie nowych klientów, wzrost sprzedaży. Przecież istotą dobrego biznesu jest osiąganie w ostatecznym rozrachunku zysku – bez tego nie będzie on w stanie funkcjonować i dostarczać swego produktu odbiorcom.

I dość ważna dygresja: marketing to nie tylko reklama, a przecież tak często i błędnie pojęcia te są ze sobą utożsamiane. Reklama to zaledwie jedna z funkcji marketingu, a znane są przykłady osiągnięcia marketingowe sukcesu bez stosowania reklamy. Marketing jest pojęciem dużo szerszym, który zaczyna się od tajemniczego słowa „insight”, który wg słownika oznacza „dogłębne lub nagłe zrozumienie złożonej sytuacji lub problemu”. Tylko dzięki głębokiej wiedzy o swoich odbiorcach możemy tworzyć skuteczne strategie, czyli długoterminowe plany działania.

Teraz pora rzucić więcej światła na konkurs. Przede wszystkim premiowana będzie samodzielność myślenia, przenikliwość spojrzenia i umiejętność dostrzeżenia najważniejszych czynników, które pozwoliły danej kampanii odnieść sukces. Nie trzeba ograniczać się do najbardziej znanych przykładów nagradzanych na konkursach i opisywanych w mediach – równie skuteczne może być opisanie kampanii, która na Tobie wywarła wielkie wrażenie i np. zmieniła Twoje nastawienie do marki.

Pytanie konkursowe:
Jaka wg Ciebie kampania online w roku 2009 była najciekawsza, najskuteczniejsza i dlaczego?

Udział w konkursie:
Odpowiedź należy zamieścić w formie komentarza na blogu do dnia 16 lutego 2010 podając imię i nazwisko oraz adres e-mail [nie będzie on publicznie widoczny]. Udział w konkursie oznacza automatycznie zgodę na przetwarzanie danych osobowych – pełny regulamin konkursu [link].

Krótki przedstawienie nagród:

Miejsce 1
„Godzina dziennie z Web Analytics. Stwórz dobrą strategię e-marketingową” Avinash Kaushik

http://helion.pl/ksiazki/godweb.htm
oraz
„E-biznes. Projektowanie dochodowych serwisów” Lance Loveday, Sandra Niehaus

http://helion.pl/ksiazki/ebizds.htm

Miejsce 2
E-biznes. Projektowanie dochodowych serwisów Lance Loveday, Sandra Niehaus

http://helion.pl/ksiazki/ebizds.htm
oraz
„Marketing wirusowy w Internecie” Piotr R. Michalak, Damian Daszkiewicz, Anna Musz

http://helion.pl/ksiazki/marwir.htm

3 wyróżnienia
E-biznes. Projektowanie dochodowych serwisów Lance Loveday, Sandra Niehaus

http://helion.pl/ksiazki/ebizds.htm
lub
„Marketing wirusowy w internecie” Piotr R. Michalak, Damian Daszkiewicz, Anna Musz

http://helion.pl/ksiazki/marwir.htm

Nagroda specjalna autora blogu
„Brand sense – marka pięciu zmysłów” Martin Lindstrom http://onepress.pl/ksiazki/brands.htm

Kilka słów o sponsorach:
Nagrody książkowe ufundowała Grupa Wydawnicza Helion SA. – lider na rynku poradników dla biznesu i literatury informatycznej.

Organizatorem konkursu jest firma Concept Labs, która organizuje szkolenia z obszaru marketingu, m.in.:
Skuteczne kampanie online. Pokonaj konkurencję w Internecie.
http://www.conceptlabs.pl/szkolenia/skuteczne-kampanie-online.html

Kompleksowa analityka webowa. Google Analytics, statystyki, badania jakościowe.
http://www.conceptlabs.pl/szkolenia/kompleksowa-analityka-webowa2.html

Najwyższy więc czas do klawiatur! ;)

Update z 23.2.2010 – wyniki konkursu znajdziecie na:

http://mirekpolyniak.wordpress.com/2010/01/20/skuteczna-kampania-konkurs-dla-pasjonatow-e-marketingu/